Konstytucja RP i zasady ustroju
Konstytucja z 1997 r., zasady ustrojowe, prawa i wolności obywatelskie
Konstytucja RP i zasady ustroju
1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. jest najwyższym aktem prawnym w Polsce. Została uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe i zatwierdzona w referendum konstytucyjnym 25 maja 1997 r. Weszła w życie 17 października 1997 r.
Struktura Konstytucji RP:
- Preambuła (wstęp) — odwołanie do tradycji, wartości chrześcijańskich i uniwersalnych, zasady pomocniczości
- Rozdział I — Rzeczpospolita (zasady ustroju)
- Rozdział II — Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela
- Rozdział III — Źródła prawa
- Rozdział IV — Sejm i Senat
- Rozdział V — Prezydent RP
- Rozdział VI — Rada Ministrów i administracja rządowa
- Rozdział VII — Samorząd terytorialny
- Rozdział VIII — Sądy i Trybunały
- Rozdział IX — Organy kontroli państwowej i ochrony prawa
- Rozdział X — Finanse publiczne
- Rozdział XI — Stany nadzwyczajne
- Rozdział XII — Zmiana Konstytucji
- Rozdział XIII — Przepisy przejściowe i końcowe
---
2. Zasady ustroju RP (Rozdział I)
| Zasada | Artykuł | Opis |
|--------|---------|------|
| Republikańska forma rządu | Art. 1 | RP jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli |
| Demokratyczne państwo prawne | Art. 2 | Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej |
| Suwerenność narodu | Art. 4 | Władza zwierzchnia należy do narodu |
| Trójpodział i równowaga władz | Art. 10 | Ustawodawcza (Sejm, Senat), wykonawcza (Prezydent, Rada Ministrów), sądownicza (sądy, trybunały) |
| Pluralizm polityczny | Art. 11 | Swoboda tworzenia i działania partii politycznych |
| Decentralizacja władzy | Art. 15 | Ustrój terytorialny zapewnia decentralizację |
| Wolność gospodarcza | Art. 20 | Społeczna gospodarka rynkowa |
| Wolność prasy i mediów | Art. 14 | Wolność prasy i innych środków masowego przekazu |
| Rozdział Kościoła od państwa | Art. 25 | Bezstronność władz w sprawach przekonań religijnych |
| Ochrona godności człowieka | Art. 30 | Godność człowieka jest nienaruszalna, jest źródłem wolności i praw |
---
3. Wolności, prawa i obowiązki (Rozdział II)
A. Wolności i prawa osobiste:
- Prawna ochrona życia (art. 38)
- Nietykalność osobista i wolność osobista (art. 41)
- Zakaz tortur i nieludzkiego traktowania (art. 40)
- Prawo do prywatności (art. 47)
- Wolność sumienia i religii (art. 53)
- Wolność wyrażania poglądów (art. 54)
- Tajemnica komunikowania się (art. 49)
- Nienaruszalność mieszkania (art. 50)
B. Wolności i prawa polityczne:
- Wolność zgromadzeń (art. 57)
- Wolność zrzeszania się (art. 58)
- Prawo do udziału w referendum (art. 62)
- Czynne i bierne prawo wyborcze (art. 62)
- Prawo do informacji publicznej (art. 61)
- Prawo petycji, wniosków i skarg (art. 63)
C. Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne:
- Prawo do własności i dziedziczenia (art. 64)
- Wolność wyboru zawodu i miejsca pracy (art. 65)
- Prawo do bezpiecznych warunków pracy (art. 66)
- Prawo do nauki (art. 70)
- Prawo do ochrony zdrowia (art. 68)
- Prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67)
D. Obowiązki obywatela:
- Wierność Rzeczypospolitej i troska o dobro wspólne (art. 82)
- Przestrzeganie prawa (art. 83)
- Obrona Ojczyzny (art. 85)
- Ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków (art. 84)
- Dbałość o stan środowiska (art. 86)
---
4. Zmiana Konstytucji
Zmiana Konstytucji odbywa się w trybie szczególnym (sztywna konstytucja):
- Projekt może zgłosić: 1/5 posłów, Senat lub Prezydent RP
- Sejm uchwala zmianę większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów
- Senat uchwala bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy senatorów
- Jeśli zmiana dotyczy rozdziałów I, II lub XII — 1/5 posłów, Senat lub Prezydent mogą żądać referendum zatwierdzającego
---
5. Stany nadzwyczajne
Konstytucja przewiduje trzy stany nadzwyczajne:
- Stan wojenny — w razie zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści lub konieczności obrony (wprowadza Prezydent na wniosek Rady Ministrów)
- Stan wyjątkowy — w razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju, bezpieczeństwa lub porządku publicznego (max. 90 dni + przedłużenie o 60 dni)
- Stan klęski żywiołowej — w razie katastrofy naturalnej lub awarii technicznej (max. 30 dni + przedłużenie)
W czasie stanów nadzwyczajnych nie można zmieniać Konstytucji, ordynacji wyborczych, ustaw o stanach nadzwyczajnych ani przeprowadzać wyborów i referendów.