Stosunki międzynarodowe — ONZ, NATO, UE
Organizacje międzynarodowe, Polska w UE i NATO, polityka zagraniczna
Stosunki międzynarodowe — ONZ, NATO, UE
1. Podstawowe pojęcia
- Stosunki międzynarodowe — relacje między państwami, organizacjami międzynarodowymi i innymi podmiotami na arenie globalnej
- Polityka zagraniczna — działania państwa wobec innych państw i organizacji
- Dyplomacja — prowadzenie negocjacji i utrzymywanie relacji między państwami
- Suwerenność — niezależność państwa w podejmowaniu decyzji wewnętrznych i zewnętrznych
---
2. Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)
Założona 24 października 1945 r. w San Francisco. Siedziba w Nowym Jorku. Zrzesza 193 państwa.
Cele ONZ:
- Utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa
- Rozwój przyjaznych stosunków między narodami
- Współpraca międzynarodowa w rozwiązywaniu problemów
- Ochrona praw człowieka
Główne organy ONZ:
| Organ | Opis |
|-------|------|
| Zgromadzenie Ogólne | Wszystkie państwa członkowskie, każde ma 1 głos, debaty, rezolucje (niewiążące) |
| Rada Bezpieczeństwa | 15 członków: 5 stałych (USA, Rosja, Chiny, Francja, Wielka Brytania) z prawem weta + 10 niestałych. Odpowiada za pokój i bezpieczeństwo. |
| Sekretariat | Na czele Sekretarz Generalny (od 2017: Antonio Guterres) |
| Rada Gospodarczo-Społeczna | Koordynacja działań społeczno-gospodarczych |
| Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości | Siedziba w Hadze, rozstrzyga spory między państwami |
Organizacje wyspecjalizowane ONZ:
- UNESCO — edukacja, nauka, kultura
- UNICEF — pomoc dzieciom
- WHO — zdrowie
- FAO — wyżywienie i rolnictwo
- MFW (IMF) — stabilność finansowa
- Bank Światowy — pomoc rozwojowa
---
3. Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO)
Sojusz polityczno-wojskowy, założony 4 kwietnia 1949 r. Siedziba w Brukseli. Polska jest członkiem od 12 marca 1999 r.
Podstawowe zasady:
- Art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego — atak na jednego członka jest atakiem na wszystkich (zasada zbiorowej obrony)
- Decyzje podejmowane są na zasadzie konsensusu (jednomyślność)
Organy:
- Rada Północnoatlantycka (NAC) — najwyższy organ decyzyjny
- Sekretarz Generalny — przewodniczy Radzie
- Dowództwo Sojusznicze Operacji (ACO) — planowanie i prowadzenie operacji wojskowych
- Komitet Wojskowy — doradza Radzie w sprawach militarnych
Polska w NATO:
- Członkostwo od 1999 r. gwarantuje bezpieczeństwo Polski
- Polska uczestniczy w misjach NATO (Afganistan, Irak, Bałtyk)
- Na terytorium Polski stacjonują wojska sojusznicze (wzmocniona Flanki Wschodniej)
- Polska przeznacza ponad 2% PKB na obronność (wymóg NATO)
---
4. Unia Europejska (UE)
Organizacja integracji europejskiej, powstała na mocy Traktatu z Maastricht (1992, wejście w życie 1993). Polska jest członkiem od 1 maja 2004 r.
Etapy integracji europejskiej:
- 1951 — Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS) — 6 państw założycielskich
- 1957 — Traktaty Rzymskie → EWG i Euratom
- 1992 — Traktat z Maastricht → Unia Europejska
- 2007 — Traktat z Lizbony → reforma instytucjonalna
- 2004 — wielkie rozszerzenie (10 państw, w tym Polska)
Instytucje UE:
| Instytucja | Funkcja | Siedziba |
|-----------|---------|----------|
| Rada Europejska | Wyznacza kierunki polityczne UE, szefowie państw/rządów | Bruksela |
| Rada Unii Europejskiej (Rada Ministrów) | Współustawodawca, reprezentuje rządy państw | Bruksela |
| Parlament Europejski | Współustawodawca, reprezentuje obywateli UE (705 europosłów) | Strasburg / Bruksela |
| Komisja Europejska | Organ wykonawczy, „strażnik traktatów", inicjatywa ustawodawcza | Bruksela |
| Trybunał Sprawiedliwości UE | Interpretacja prawa UE | Luksemburg |
| Europejski Bank Centralny | Polityka pieniężna strefy euro | Frankfurt |
| Trybunał Obrachunkowy | Kontrola finansów UE | Luksemburg |
Zasady UE:
- Pomocniczość (subsydiarność) — UE działa tylko tam, gdzie cele nie mogą być skutecznie osiągnięte przez państwa członkowskie
- Proporcjonalność — środki nie mogą wykraczać poza to, co konieczne
- Solidarność — wzajemna pomoc
Swobody jednolitego rynku:
- Swoboda przepływu towarów
- Swoboda przepływu osób
- Swoboda przepływu usług
- Swoboda przepływu kapitału
Polska w UE:
- Członkostwo od 2004 r. — ogromne fundusze strukturalne i kohezyjne
- Polska jest jednym z największych beneficjentów polityki spójności UE
- Polacy mają prawo do pracy, nauki i zamieszkania w każdym państwie UE
- Strefa Schengen — brak kontroli na granicach wewnętrznych (Polska od 2007 r.)
- Polska nie jest w strefie euro — walutą jest złoty (PLN)
---
5. Rada Europy
- Organizacja międzynarodowa (nie mylić z UE!)
- Założona w 1949 r., siedziba w Strasburgu
- 46 państw członkowskich
- Główny cel: ochrona praw człowieka, demokracji i praworządności
- Stworzyła Europejską Konwencję Praw Człowieka i Europejski Trybunał Praw Człowieka