Dwudziestolecie międzywojenne

Dwudziestolecie międzywojenne — 1918-1939

---

Kontekst:

• 1918: Polska odzyskuje niepodległość po 123 latach
• Entuzjazm → trudności (granice, gospodarka, polityka)
• Eksplozja twórczości artystycznej
• Wpływy: awangarda europejska, psychoanaliza freudowska, egzystencjalizm

---

Grupy poetyckie:

Skamander (1920)

• Poeci: Julian Tuwim, Kazimierz Wierzyński, Jan Lechoń, Antoni Słonimski, Jarosław Iwaszkiewicz
• Poezja bliska codziennemu życiu, optymistyczna, witalistyczna
• Język potoczny, humor, muzyczność

Julian Tuwim (1894-1953):

• "Do krytyków" — witalizm: celebracja życia, wiosny, ciała
• "Mieszkańcy" — satyra na filisterstwo mieszczańskie
• "Bal w operze" — ostra krytyka dekadenckich elit przed katastrofą (napisany w 1936, opublikowany w 1946)

Awangarda Krakowska

• Lider: Tadeusz Peiper
• Złożona metafora, zwarta forma, poezja intelektualna
• Hasło: "miasto, masa, maszyna"
• Julian Przyboś — czołowy przedstawiciel

Futuryzm polski

• Bruno Jasieński, Aleksander Wat
• Prowokacja, burzenie tradycji, poezja fonetyczna
• "But w butonierce" — manifest

Żagary (z Wilna)

• Czesław Miłosz — katastrofizm, przeczucie wojny

---

Proza dwudziestolecia:

Stefan Żeromski (1864-1925) — "Sumienie literatury polskiej"

• "Przedwiośnie" (1925):

- Cezary Baryka wraca do niepodległej Polski
- Trzy wizje Polski: "szklane domy" = utopia a rzeczywistość biedy i korupcji
- Rewolucja czy reforma?

Stanisław Ignacy Witkiewicz "Witkacy" (1885-1939)

• Szewcy: teatr absurdu avant la lettre
• Nienasycenie: powieść o upadku cywilizacji
• Teoria "Czystej Formy" w teatrze
• Przeczuł katastrofę wojenną — popełnił samobójstwo 18.09.1939

Bruno Schulz (1892-1942)

• "Sklepy cynamonowe" (1934):

- Proza poetycka, onirycza, barokowa
- Ojciec jako szalony demiurg przekształcający rzeczywistość
- Drohobycz jako magiczny świat dzieciństwa
- Mitologizacja przeszłości, ojca, materii

• Zamordowany przez nazistę w 1942 roku

Witold Gombrowicz (1904-1969)

• "Ferdydurke" (1937):

- Józio, dorosły mężczyzna, zostaje cofnięty do szkoły — zinfantylizowany
- Pojęcie Formy: społeczeństwo narzuca nam role, maski
- "Gęba" — forma, którą narzucają nam inni
- "Pupa" — niedojrzałość, do której nas sprowadzają
- Walka jednostki z Formą społeczną
- Satyra na edukację, kulturę, szlachetczyznę

---

Poezja katastrofistyczna:

• Przeczucie nadchodzącej katastrofy (wojna, zniszczenie)
• Czesław Miłosz, Józef Czechowicz
• Obrazy apokaliptyczne, symbolika biblijna