Zasady pisowni — ortografia

Zasady pisowni — ortografia polska

---

1. Pisownia ó i u

Obie litery brzmią tak samo [u]. Kiedy piszemy ó, a kiedy u?

Piszemy Ó, gdy:

• Wymienia się na o, a, e w innych formach tego samego wyrazu:

- mróz → mrozy [ó → o]
- góra → góry [ó wymienne]
- wóz → wozy [ó → o]

• W końcówkach: -ów, -ówka, -ówna

- domów, żartówka, Nowakówna

• W przedrostkach: wó-, pó-

- wódka, pół, półka

Piszemy U, gdy:

• Nie ma wymiany: ucho, ulica
• Na początku większości wyrazów: uczeń, urząd, uwaga
• W końcówkach: -ung, -usz, -uch, -uj

- zebrung, kapelusz, brzuch, kupuj

---

2. Pisownia rz i ż

Obie brzmią tak samo [ż].

Piszemy RZ, gdy:

• Wymienia się na r w formach pokrewnych:

- morze → morski [rz → r]
- góra → górzysty [r → rz]
- dwór → dworze [r → rz]

• Po spółgłoskach: b, p, d, t, g, k, ch, j, w

- brzeg, prze-, drzewo, trzy, grzyb, krzesło, chrzan, jarzyna, wrzesień

Piszemy Ż, gdy:

• Wymienia się na g, dz, z, h, s, ź w formach pokrewnych:

- droga → droższy [g → ż]
- noga → nóżka [g → ż]

• W końcówkach: -aż, -eż

- bagaż, młodzież

---

3. Pisownia ch i h

Piszemy CH, gdy:

• Wymienia się na sz: mucha → muszka, suchy → suszka
• W większości rodzimych wyrazów polskich

Piszemy H, gdy:

• Wymienia się na g, ż, z: wahać się, druh → drużyna
• W wielu zapożyczeniach: historia, hotel, humor, herbata, hamak

---

4. Wielka i mała litera

Wielką literą piszemy:

• Imiona i nazwiska: Jan, Kowalski
• Nazwy geograficzne: Kraków, Polska, Wisła
• Nazwy narodowości (jako rzeczowniki): Polak, Francuz, Niemiec
• Nazwy świąt: Boże Narodzenie, Wielkanoc
• Zaimki grzecznościowe (w listach): Pan, Pani, Państwo
• Początek zdania

Małą literą piszemy:

• Przymiotniki od nazw narodów: polski, angielski, francuski
• Dni tygodnia: poniedziałek, wtorek...
• Miesiące: styczeń, luty, marzec...
• Nazwy języków: język polski, język angielski

---

5. Pisownia łączna i rozdzielna

Łącznie: nie- z rzeczownikami i przymiotnikami (niedobry, nieprawda)
Rozdzielnie: nie z czasownikami (nie czytam, nie wiem)
Wyjątek: nienawidzić, niepokoić (czasowniki, które nie istnieją bez nie-)

Cząstki -bym, -byś, -by:

• Z czasownikami: łącznie (czytałbym)
• Ze spójnikami: łącznie (żebym, gdybym)
• Ale „by" samodzielnie: rozdzielnie (Chciałbym, żeby przyszedł.)

---

6. Znaki interpunkcyjne

Przecinek — częściej niż w wielu językach europejskich:

• Przed: że, który, żeby, bo, ponieważ, gdyby, chociaż, kiedy, gdy, jeśli, jeżeli, aby
• Między zdaniami współrzędnymi z: ale, lecz, jednak, więc
• NIE przed: i, oraz, lub, albo, ani (gdy łączą dwa elementy)
• TAK przed: i, lub, gdy łączą zdania z różnymi podmiotami

Przykłady:

• Wiem, że masz rację.
• Jan czyta, a Maria pisze.
• Kupię chleb i masło. — bez przecinka