Koniugacja czasowników

Koniugacja czasowników — pełny przegląd

---

Aspekt czasownika

Każdy czasownik polski występuje w dwóch formach:

• Niedokonany: czynność trwająca, powtarzająca się lub niezakończona
• Dokonany: czynność zakończona, jednorazowa

| Niedokonany | Dokonany | Znaczenie |
|-------------|----------|-----------|
| czytać | przeczytać | czytać/przeczytać |
| pisać | napisać | pisać/napisać |
| robić | zrobić | robić/zrobić |
| jeść | zjeść | jeść/zjeść |
| pić | wypić | pić/wypić |
| mówić | powiedzieć | mówić/powiedzieć |
| brać | wziąć | brać/wziąć |
| dawać | dać | dawać/dać |
| kupować | kupić | kupować/kupić |
| oglądać | obejrzeć | oglądać/obejrzeć |
| uczyć się | nauczyć się | uczyć się/nauczyć się |
| wracać | wrócić | wracać/wrócić |
| otwierać | otworzyć | otwierać/otworzyć |
| zamykać | zamknąć | zamykać/zamknąć |

---

Czas teraźniejszy

Tylko czasowniki niedokonane mają czas teraźniejszy.

4 grupy koniugacyjne:

Grupa I: -ę, -esz (czytać)

| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|-------|-------------------|-------------|
| 1. | czytam | czytamy |
| 2. | czytasz | czytacie |
| 3. | czyta | czytają |

Inne czasowniki grupy I: pisać (piszę, piszesz), znać, kochać, grać, słuchać, pytać, szukać, mieszkać, pracować (pracuję, pracujesz)

Grupa II: -ę, -isz/-ysz (robić)

| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|-------|-------------------|-------------|
| 1. | robię | robimy |
| 2. | robisz | robicie |
| 3. | robi | robią |

Inne czasowniki grupy II: mówić, uczyć, lubić, prosić, chodzić, nosić, wozić

Grupa III: -ę, -esz z oboczością (brać)

| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|-------|-------------------|-------------|
| 1. | biorę | bierzemy |
| 2. | bierzesz | bierzecie |
| 3. | bierze | biorą |

Inne grupy III: nieść (niosę), wieźć (wiozę), móc (mogę), piec (piekę)

Grupa IV: -m, -sz (umieć)

| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|-------|-------------------|-------------|
| 1. | umiem | umiemy |
| 2. | umiesz | umiecie |
| 3. | umie | umieją |

Inne grupy IV: jeść (jem), wiedzieć (wiem), rozumieć (rozumiem)

---

Czas przeszły

Zależy od rodzaju podmiotu.

Formy czasu przeszłego czasownika "czytać":

| Osoba | Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki |
|-------|-------------|--------------|--------------|
| ja | czytałem | czytałam | — |
| ty | czytałeś | czytałaś | — |
| on/ona/ono | czytał | czytała | czytało |
| my | czytaliśmy | czytałyśmy | — |
| wy | czytaliście | czytałyście | — |
| oni/one | czytali | czytały | — |

Zasada dla liczby mnogiej:

• oni (przynajmniej jeden mężczyzna) → forma na -li (czytali, robili)
• one (same kobiety/rzeczy/dzieci) → forma na -ły (czytały, robiły)

Czas przeszły ważnych czasowników nieregularnych:

| Czasownik | on | ona | oni | one |
|-----------|-----|------|------|------|
| być | był | była | byli | były |
| jeść | jadł | jadła | jedli | jadły |
| iść | szedł | szła | szli | szły |
| móc | mógł | mogła | mogli | mogły |
| wziąć | wziął | wzięła | wzięli | wzięły |

---

Czas przyszły

Czas przyszły niedokonany (złożony):

będę + bezokolicznik lub będę + forma czasu przeszłego

| Osoba | Wariant 1 | Wariant 2 (m/ż) |
|-------|-----------|-----------------|
| ja | będę czytać | będę czytał/czytała |
| ty | będziesz czytać | będziesz czytał/czytała |
| on/ona | będzie czytać | będzie czytał/czytała |
| my | będziemy czytać | będziemy czytali/czytały |
| wy | będziecie czytać | będziecie czytali/czytały |
| oni/one | będą czytać | będą czytali/czytały |

Czas przyszły dokonany (prosty):

Czasownik dokonany odmienia się jak w czasie teraźniejszym:

| Osoba | przeczytać | napisać | zrobić |
|-------|-----------|---------|--------|
| ja | przeczytam | napiszę | zrobię |
| ty | przeczytasz | napiszesz | zrobisz |
| on/ona | przeczyta | napisze | zrobi |
| my | przeczytamy | napiszemy | zrobimy |
| wy | przeczytacie | napiszecie | zrobicie |
| oni | przeczytają | napiszą | zrobią |

---

Tryb rozkazujący

| Osoba | czytać | pisać | robić | iść |
|-------|--------|-------|-------|-----|
| ty | czytaj! | pisz! | rób! | idź! |
| my | czytajmy! | piszmy! | róbmy! | idźmy! |
| wy | czytajcie! | piszcie! | róbcie! | idźcie! |

Formy grzecznościowe: niech + 3. osoba

• Niech pan/pani czyta. (forma grzecznościowa)
• Niech państwo czytają. (forma grzecznościowa w liczbie mnogiej)

---

Tryb warunkowy

Forma czasu przeszłego + by

| Osoba | Rodzaj męski | Rodzaj żeński |
|-------|-------------|--------------|
| ja | czytałbym | czytałabym |
| ty | czytałbyś | czytałabyś |
| on/ona | czytałby | czytałaby |
| my | czytalibyśmy | czytałybyśmy |
| wy | czytalibyście | czytałybyście |
| oni/one | czytaliby | czytałyby |

---

Strona bierna

być + imiesłów bierny

| Czasownik | Imiesłów bierny | Przykład |
|-----------|----------------|---------|
| czytać | czytany/a/e | Książka jest czytana. |
| pisać | pisany/a/e | List jest pisany. |
| robić | robiony/a/e | Praca jest robiona. |
| kupić | kupiony/a/e | Samochód został kupiony. |

---

Imiesłowy

| Rodzaj | Tworzenie | Przykład |
|--------|-----------|---------|
| Przymiotnikowy czynny | -ący, -ąca, -ące | czytający (ten, który czyta) |
| Przymiotnikowy bierny | -ny, -ty | czytany, otwarty |
| Przysłówkowy współczesny | -ąc | czytając (w trakcie czytania) |
| Przysłówkowy uprzedni | -wszy, -łszy | przeczytawszy (po przeczytaniu) |

---

Czasowniki ruchu

| Niedokonany oznaczony | Niedokonany nieoznaczony | Dokonany |
|-----------------------|-------------------------|----------|
| iść (iść pieszo, raz) | chodzić (chodzić zwyczajowo) | pójść |
| jechać (jechać pojazdem) | jeździć (jeździć zwyczajowo) | pojechać |
| biec (biec) | biegać (biegać zwyczajowo) | pobiec |
| lecieć (lecieć) | latać (latać zwyczajowo) | polecieć |
| płynąć (płynąć/żeglować) | pływać (pływać zwyczajowo) | popłynąć |
| nieść (nieść) | nosić (nosić zwyczajowo) | zanieść |
| wieźć (wieźć) | wozić (wozić zwyczajowo) | zawieźć |

Z przedrostkami:

• wy- (wychodzić): wychodzić / wyjść
• w- (wchodzić): wchodzić / wejść
• prze- (przechodzić): przechodzić / przejść
• przy- (przychodzić): przychodzić / przyjść
• od- (odchodzić): odchodzić / odejść