Rewolucje przemysłowe i ruchy społeczne XIX w.
Rewolucja przemysłowa, kwestia robotnicza, socjalizm, nacjonalizm, Wiosna Ludów
Rewolucje przemysłowe i ruchy społeczne XIX w.
1. Pierwsza rewolucja przemysłowa (ok. 1760–1840)
Rozpoczęła się w Wielkiej Brytanii i fundamentalnie zmieniła gospodarkę, społeczeństwo i codzienne życie.
Przyczyny:
- Akumulacja kapitału (handel kolonialny)
- Zasoby naturalne (węgiel, żelazo)
- Stabilność polityczna (rewolucja chwalebna 1688)
- Grodzenia (enclosures) — migracja ze wsi do miast
- Duch przedsiębiorczości i wynalazczości
Kluczowe wynalazki:
| Wynalazca | Wynalazek | Data | Znaczenie |
|-----------|-----------|------|-----------|
| James Watt | Ulepszona maszyna parowa | 1769 | Podstawa industrializacji |
| James Hargreaves | Spinning Jenny | 1764 | Mechanizacja przędzalnictwa |
| Edmund Cartwright | Krosno mechaniczne | 1785 | Mechanizacja tkactwa |
| George Stephenson | Lokomotywa parowa | 1814 | Rewolucja w transporcie |
| Robert Fulton | Statek parowy | 1807 | Transport morski i rzeczny |
Skutki:
- Urbanizacja — masowa migracja do miast
- Nowe klasy społeczne: burżuazja (przemysłowcy) i proletariat (robotnicy)
- Kwestia robotnicza — fatalne warunki pracy (16-godzinny dzień pracy, praca dzieci, brak bezpieczeństwa)
- Rozwój transportu (koleje żelazne, kanały)
- Wzrost produkcji i handlu
---
2. Druga rewolucja przemysłowa (ok. 1870–1914)
| Dziedzina | Innowacje |
|-----------|-----------|
| Elektryczność | Thomas Edison (żarówka), elektrownie |
| Silnik spalinowy | Karl Benz, Gottlieb Daimler (samochód) |
| Chemia | Barwniki syntetyczne, nawozy, farmaceutyki |
| Komunikacja | Telefon (Bell, 1876), radio (Marconi, 1895) |
| Stal | Proces Bessemera — tania produkcja stali |
---
3. Ruchy społeczne XIX w.
Socjalizm utopijny
- Robert Owen — wzorcowe osiedla robotnicze
- Charles Fourier — falangi (wspólnoty)
- Henri de Saint-Simon — planowanie gospodarcze
Socjalizm naukowy (marksizm)
- Karol Marks i Fryderyk Engels
- Manifest komunistyczny (1848) — „Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!"
- Kapitał (1867) — analiza kapitalizmu
- Walka klas, teoria wartości dodatkowej, rewolucja proletariacka, dyktatura proletariatu
- Ogromny wpływ na XX w.
Anarchizm
- Michaił Bakunin, Piotr Kropotkin
- Odrzucenie wszelkiej władzy państwowej
Ruch robotniczy
- Związki zawodowe (trade unions)
- Strajki i demonstracje
- I Międzynarodówka (1864) — zjednoczenie ruchu robotniczego
- II Międzynarodówka (1889) — 1 maja jako Święto Pracy
- Walka o: 8-godzinny dzień pracy, prawo wyborcze, ubezpieczenia społeczne
---
4. Nacjonalizm i zjednoczenia
Zjednoczenie Włoch (1859–1870)
- Giuseppe Mazzini — ideolog
- Giuseppe Garibaldi — „Tysiąc" (Wyprawa Tysiąca, 1860)
- Camillo Cavour — premier Piemontu, polityk
- 1861 — Królestwo Włoch; 1870 — przyłączenie Rzymu
Zjednoczenie Niemiec (1864–1871)
- Otto von Bismarck — kanclerz Prus, polityka „krwi i żelaza"
- Wojny zjednoczeniowe: z Danią (1864), Austrią (1866), Francją (1870–1871)
- 18 I 1871 — proklamacja Cesarstwa Niemieckiego w Wersalu
---
5. Wiosna Ludów (1848–1849)
Fala rewolucji w Europie:
| Kraj | Główne postulaty | Wynik |
|------|-----------------|-------|
| Francja | Republika, prawa robotników | Proklamacja II Republiki, potem Ludwik Napoleon → cesarz |
| Niemcy | Zjednoczenie, konstytucja | Parlament we Frankfurcie — nieudany |
| Austria | Prawa narodowe, zniesienie poddaństwa | Stłumiona, ale zniesiono poddaństwo |
| Włochy | Zjednoczenie, niepodległość | Stłumiona |
| Węgry | Niepodległość od Austrii | Stłumiona z pomocą Rosji |
| Poznańskie | Powstanie wielkopolskie | Stłumione przez Prusy |
Hasła Wiosny Ludów: wolność, równość, prawa narodowe, konstytucja