Rewolucja Francuska i epoka napoleońska

Rewolucja Francuska i epoka napoleońska (1789–1815)

1. Przyczyny rewolucji francuskiej

Przyczyny społeczne — system stanowy:

| Stan | Odsetek ludności | Przywileje |
|------|-----------------|------------|
| I stan — duchowieństwo | ~0,5% | Zwolnienie z podatków, dziesięcina |
| II stan — szlachta | ~1,5% | Zwolnienie z podatków, urzędy |
| III stan — reszta | ~98% | Obciążeni podatkami, pozbawieni przywilejów |

Przyczyny ekonomiczne:

• Kryzys finansowy — ogromny dług państwa
• Klęski nieurodzaju — drożyzna chleba
• Marnotrawstwo dworu wersalskiego

Przyczyny ideologiczne:

• Idee oświecenia (Wolter, Rousseau, Monteskiusz)
• Przykład rewolucji amerykańskiej (1776)

---

2. Przebieg rewolucji

Faza I — Monarchia konstytucyjna (1789–1792)

| Data | Wydarzenie |
|------|-----------|
| 5 V 1789 | Zwołanie Stanów Generalnych w Wersalu |
| 17 VI 1789 | III stan ogłasza się Zgromadzeniem Narodowym |
| 20 VI 1789 | Przysięga w sali do gry w piłkę |
| 14 VII 1789 | Zdobycie Bastylii — symbol rewolucji |
| 4–5 VIII 1789 | Zniesienie przywilejów feudalnych |
| 26 VIII 1789 | Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela |
| 1791 | Uchwalenie konstytucji — monarchia konstytucyjna |

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela — kluczowe zasady:

• Wolność, równość, własność, bezpieczeństwo, opór przeciw uciskowi
• Suwerenność narodu
• Równość wobec prawa
• Wolność słowa, wyznania, prasy

Faza II — Republika i terror (1792–1794)

| Data | Wydarzenie |
|------|-----------|
| 10 VIII 1792 | Szturm na Tuileries, obalenie monarchii |
| 21 IX 1792 | Proklamacja I Republiki |
| 21 I 1793 | Egzekucja Ludwika XVI |
| 1793–1794 | Wielki Terror — rządy jakobinów (Robespierre) |
| 27 VII 1794 | Przewrót termidoriański — upadek Robespierre'a |

Podczas Wielkiego Terroru gilotynowano ok. 17 000 osób (szacunki różnią się). Ofiarami padli zarówno arystokraci, jak i sami rewolucjoniści (Danton, Hébert).

Faza III — Dyrektoriat (1795–1799)

• Rządy umiarkowane, niestabilne
• Napoleon zyskuje sławę (kampania włoska, egipska)

---

3. Napoleon Bonaparte (1769–1821)

Droga do władzy:

• 9 XI 1799 — zamach stanu 18 brumaire'a → Napoleon pierwszym konsulem
• 1804 — koronacja na cesarza Francuzów

Osiągnięcia Napoleona:

• Kodeks Napoleona (1804) — nowoczesny kodeks cywilny (równość wobec prawa, wolność wyznania, prawo własności)
• Reforma administracji (prefektury)
• Reforma edukacji (licea, uniwersytety)
• Konkordat z papieżem (1801)
• Rozprzestrzenienie idei rewolucji w Europie

Wojny napoleońskie — najważniejsze bitwy:

| Data | Bitwa | Wynik |
|------|-------|-------|
| 1805 | Austerlitz | Zwycięstwo nad Austrią i Rosją („bitwa trzech cesarzy") |
| 1805 | Trafalgar | Klęska floty — panowanie Anglii na morzu |
| 1806 | Jena | Rozbicie Prus |
| 1807 | Tylża | Pokój z Rosją, utworzenie Księstwa Warszawskiego |
| 1812 | Kampania rosyjska | Katastrofalna klęska — Wielka Armia zniszczona |
| 1813 | Lipsk | „Bitwa Narodów" — klęska Napoleona |
| 1815 | Waterloo | Ostateczna klęska, zesłanie na Św. Helenę |

Napoleon a Polska:

• Legiony Polskie we Włoszech (1797) — gen. Jan Henryk Dąbrowski
• Mazurek Dąbrowskiego — późniejszy hymn Polski
• Księstwo Warszawskie (1807–1815) — namiastka polskiej państwowości
• Nadzieje Polaków na odbudowę Polski (niespełnione w pełni)

---

4. Kongres wiedeński (1814–1815)

Po upadku Napoleona mocarstwa ustaliły nowy porządek europejski:

• Zasada legitymizmu — przywrócenie „prawowitych" dynastii
• Zasada równowagi sił — żadne mocarstwo nie może dominować
• Święte Przymierze — Rosja, Prusy, Austria — obrona porządku konserwatywnego
• Podział Polski: Królestwo Polskie (kongresowe) pod władzą cara, Wielkie Księstwo Poznańskie (Prusy), Rzeczpospolita Krakowska (wolne miasto)