Polska Rzeczpospolita Ludowa — PRL
Stalinizm, system komunistyczny, kryzysy 1956, 1968, 1970, 1976, 1980 — droga do Solidarności
Polska Rzeczpospolita Ludowa — PRL (1944/1945–1989)
1. Budowa systemu komunistycznego (1944–1948)
Instalowanie władzy komunistycznej:
- PKWN (Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego) — Manifest lipcowy (22 VII 1944) — komunistyczny „rząd" w Lublinie
- Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej (1945) — fasada „koalicji"
- Referendum ludowe (30 VI 1946) — sfałszowane przez komunistów (pytanie „3 razy tak")
- Wybory (19 I 1947) — sfałszowane — zwycięstwo Bloku Demokratycznego
- Likwidacja PSL (Stanisław Mikołajczyk) — zmuszony do emigracji
- Eliminacja opozycji — aresztowania, procesy pokazowe, morderstwa
Represje:
- „Żołnierze wyklęci" (niezłomni) — podziemie antykomunistyczne (1944–ok. 1956)
- UB (Urząd Bezpieczeństwa) — tajna policja polityczna, tortury, egzekucje
- Więzienia: Mokotów, Rawicz, Wronki
---
2. Stalinizm w Polsce (1948–1956)
| Zjawisko | Opis |
|----------|------|
| Bierut | Bolesław Bierut — prezydent (1947–1952), I sekretarz PZPR |
| PZPR | Polska Zjednoczona Partia Robotnicza — jedyna realna władza |
| Nacjonalizacja | Przejęcie przemysłu, handlu, banków przez państwo |
| Kolektywizacja | Próby tworzenia PGR-ów i spółdzielni (częściowo nieudana) |
| Industrializacja | Plan 6-letni, budowa Nowej Huty |
| Socrealizm | Jedyna dozwolona forma sztuki (gloryfikacja socjalizmu) |
| Cenzura | Pełna kontrola nad mediami, kulturą, nauką |
| Konstytucja PRL (1952) | Wzorowana na sowieckiej, „ludowa" demokracja |
---
3. Kryzysy polityczne PRL
Poznański Czerwiec (28 VI 1956):
- Strajk robotników w Poznaniu (zakłady Cegielskiego)
- Hasła: „Chleba i wolności!"
- Brutalne stłumienie — 57–100 zabitych
- Skutek: dojście do władzy Władysława Gomułki — „polska droga do socjalizmu", odwilż
Marzec 1968:
- Protesty studenckie (po zdjęciu Dziadów ze sceny)
- Kampania antysemicka — wyemigrowało ok. 13 000 Żydów
- Represje wobec środowisk akademickich i intelektualnych
Grudzień 1970:
- Podwyżka cen → strajki na Wybrzeżu (Gdańsk, Gdynia, Szczecin)
- Wojsko strzela do robotników — 44 zabitych (oficjalnie), setki rannych
- Upadek Gomułki → Edward Gierek nowym I sekretarzem
Epoka Gierka (1970–1980):
- Modernizacja na kredyt (zachodnie pożyczki)
- „Propaganda sukcesu" — pozory dobrobytu
- Budowa Huty Katowice, Trasy Łazienkowskiej
- Narastający kryzys gospodarczy, dług zagraniczny
- 1976 — protesty w Radomiu i Ursusie → powstanie KOR (Komitet Obrony Robotników)
---
4. Opozycja demokratyczna (lata 70.)
| Organizacja | Data | Działalność |
|-------------|------|-------------|
| KOR (Komitet Obrony Robotników) | 1976 | Pomoc represjonowanym, edukacja, wydawnictwa podziemne |
| ROPCiO | 1977 | Obrona praw człowieka i obywatela |
| Wolne Związki Zawodowe | 1978 | Gdańsk — m.in. Lech Wałęsa, Bogdan Borusewicz |
| KPN | 1979 | Konfederacja Polski Niepodległej — Leszek Moczulski |
Wybór papieża:
- 16 X 1978 — kardynał Karol Wojtyła zostaje papieżem Janem Pawłem II
- Pielgrzymka do Polski (VI 1979) — „Niech zstąpi Duch Twój i odmieni oblicze ziemi. Tej ziemi."
- Miliony Polaków na mszach — poczucie wspólnoty i siły
- Ogromne wzmocnienie ducha narodu
---
5. Cechy systemu PRL
| Cecha | Opis |
|-------|------|
| Monopol PZPR | Jedna partia rządząca (+ satelickie: ZSL, SD) |
| Cenzura | Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk |
| SB | Służba Bezpieczeństwa — inwigilacja, represje |
| Gospodarka planowa | Centralne planowanie, braki w zaopatrzeniu |
| Zależność od ZSRR | Układ Warszawski, RWPG, kontrola sowiecka |
| Propaganda | Telewizja, prasa, szkoła — wszechobecna ideologia |
| Kartki | Reglamentacja żywności i towarów (szczególnie lata 80.) |