Odzyskanie niepodległości 1918 i II Rzeczpospolita

Odzyskanie niepodległości 1918 i II Rzeczpospolita

1. Drogi do niepodległości

Na przełomie XIX/XX w. kształtowały się dwa nurty walki o niepodległość:

| Nurt | Przywódca | Strategia |
|------|-----------|-----------|
| Niepodległościowy | Józef Piłsudski | Walka zbrojna, orientacja na Austro-Węgry (przeciw Rosji) |
| Narodowy | Roman Dmowski | Dyplomacja, orientacja na Ententę (Rosja, Francja, Anglia) |

Piłsudski:

• Polskie Drużyny Strzeleckie, potem Legiony Polskie (I wojna światowa)
• Walczył po stronie Austro-Węgier, potem odmówił przysięgi na wierność (internowanie 1917)
• Symbol walki zbrojnej

Dmowski:

• Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (endecja)
• Działania dyplomatyczne w Paryżu
• Komitet Narodowy Polski w Paryżu — uznany przez aliantów

Ignacy Jan Paderewski:

• Słynny pianista i polityk
• Wpływ na Woodrowa Wilsona — punkt 13 Czternastu Punktów (niepodległa Polska)

---

2. Odzyskanie niepodległości

| Data | Wydarzenie |
|------|-----------|
| 7 X 1918 | Rada Regencyjna proklamuje niepodległość |
| 28 X 1918 | Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie |
| 10 XI 1918 | Piłsudski przybywa do Warszawy z Magdeburga |
| 11 XI 1918 | Dzień Niepodległości — Piłsudski przejmuje władzę wojskową |
| 22 XI 1918 | Dekret o najwyższej władzy — Piłsudski Naczelnikiem Państwa |
| 27 XII 1918 | Powstanie wielkopolskie (do II 1919) — udane! |

---

3. Kształtowanie granic (1918–1922)

| Konflikt | Okres | Wynik |
|----------|-------|-------|
| Powstanie wielkopolskie | XII 1918 – II 1919 | Przyłączenie Wielkopolski do Polski |
| Traktat wersalski | VI 1919 | Pomorze, Wielkopolska, Górny Śląsk (częściowo) |
| Wojna polsko-ukraińska | 1918–1919 | Galicja Wschodnia przy Polsce |
| Trzy powstania śląskie | 1919, 1920, 1921 | Plebiscyt i podział Górnego Śląska |
| Plebiscyt na Warmii i Mazurach | 1920 | Niekorzystny — przy Niemczech |
| Wojna polsko-bolszewicka | 1919–1921 | Najważniejszy konflikt |
| Zajęcie Wileńszczyzny | 1920 | Gen. Żeligowski — Litwa Środkowa → Polska |

Wojna polsko-bolszewicka (1919–1921):

| Data | Wydarzenie |
|------|-----------|
| IV–VIII 1920 | Ofensywa bolszewicka — Armia Czerwona pod Warszawą |
| 13–25 VIII 1920 | Bitwa Warszawska — „Cud nad Wisłą" |
| | Zwycięstwo dzięki manewrowi Piłsudskiego (uderzenie znad Wieprza) |
| Pokój ryski | III 1921 | Ustalenie granicy wschodniej — Kresy Wschodnie przy Polsce |

Bitwa Warszawska — uznawana za jedną z najważniejszych bitew w historii świata (lord D'Abernon — „18. decydująca bitwa w historii świata"). Powstrzymanie marszu bolszewizmu na zachód Europy.

---

4. II Rzeczpospolita (1918–1939)

Konstytucje:

• Konstytucja marcowa (1921) — demokracja parlamentarna, trójpodział władzy
• Konstytucja kwietniowa (1935) — wzmocnienie władzy prezydenta (po zamachu majowym)

Zamach majowy (12–14 V 1926):

• Piłsudski dokonuje zamachu stanu
• Początek rządów sanacji (uzdrowienie, naprawa)
• Autorytaryzm, ograniczenie demokracji
• Więzienie w Brześciu (1930) — uwięzienie opozycji

Problemy II RP:

• Wielonarodowość (1/3 ludności to mniejszości: Ukraińcy, Żydzi, Niemcy, Białorusini)
• Zacofanie gospodarcze (rolnictwo)
• Wielki kryzys (1929–1935)
• Zagrożenie z dwóch stron (Niemcy i ZSRR)

Osiągnięcia II RP:

• Zbudowanie państwa po 123 latach niewoli
• Reforma walutowa (złoty, 1924 — Władysław Grabski)
• Gdynia — budowa portu i miasta
• Centralny Okręg Przemysłowy (COP) — industrializacja (1936–1939)
• Edukacja, nauka, kultura
• Enigma — polscy matematycy (Rejewski, Różycki, Zygalski) złamali szyfr Enigmy → przekazano Brytyjczykom

Polityka zagraniczna:

• Pakt o nieagresji z ZSRR (1932)
• Deklaracja o nieagresji z Niemcami (1934)
• Sojusz z Francją i Wielką Brytanią
• Marzec 1939 — gwarancje brytyjskie i francuskie dla Polski