Uksztaltowanie powierzchni i regiony fizycznogeograficzne Polski
Pasy rzezby terenu, krainy geograficzne, najwyzsze szczyty, niziny, wyzyny
Uksztaltowanie powierzchni i regiony fizycznogeograficzne Polski
Ogolna charakterystyka rzezby Polski
Polska jest krajem przezwazajaco nizinnym. Ok. 91% powierzchni lezy ponizej 300 m n.p.m., a ok. 75% ponizej 200 m n.p.m. Srednia wysokosc wynosi ok. 173 m n.p.m. Rzezba uklada sie pasowo -- od nizin na polnocy, przez wyzyny w srodkowej czesci, po gory na poludniu.
Punkty skrajne wysokosciowe:
- Najwyzszy punkt: Rysy -- 2 499 m n.p.m. (Tatry)
- Najnizszy punkt: Raczki Elblaskie -- -1,8 m n.p.m. (depresja na Zulawach Wisllanych)
---
Pasy rzezby terenu w Polsce (od polnocy do poludnia)
1. Pas pobrzezy (niziny nadmorskie)
Wysokosc: 0-100 m n.p.m.
- Waska strefa wzdluz wybrzeza Morza Baltyckiego
- Formy: klify (Wolin, Gdynia-Orlowo), wydmy (Slowinski Park Nar.), mierzeje (Helska, Wislana), jeziora przybrzezne (Lebsko, Gardno)
- Krajiny: Pobrzeze Szczecinskie, Pobrzeze Koszalinskie, Pobrzeze Gdanskie, Zulawy Wislane (depresja!)
2. Pas pojezierzy
Wysokosc: 100-300 m n.p.m.
- Uksztaltowane przez ostatnie zlodowacenie (baltyckie, ok. 12 000 lat temu)
- Formy: jeziora morenowe, moreny, sandry, ozy, kemy, pradoliny
- Najwazniejsze pojezierza:
- Pojezierze Pomorskie -- j. Drawsko, j. Charzykowskie
- Pojezierze Wielkopolskie -- j. Goplo, j. Sniardwy
- Pojezierze Suwalskie -- najwyze na pojezierzach (Szeska Gora 309 m)
3. Pas nizin srodkowopolskich
Wysokosc: 50-200 m n.p.m.
- Rozlegle, plaskie tereny, bardzo dobre warunki rolnicze
- Przebiegaja tady wielkie pradoliny (Warszwawsko-Berlinska, Torunsko-Eberswaldzka)
- Krajiny: Nizina Slaska, Nizina Wielkopolska, Nizina Mazowiecka, Nizina Podlaska, Polesie Lubelskie
4. Pas wyzyn
Wysokosc: 200-600 m n.p.m.
- Starsza rzezba, zroznicowana geologicznie
- Krajiny:
- Wyzyna Krakowsko-Czestochowska (Jura) -- formy krasowe, ostance wapienne (Maczuga Herkulesa), jaskinie
- Wyzyna Kielecko-Sandomierska -- Gory Swietokrzyskie (Lysica 612 m -- najstarsze gory w Polsce)
- Wyzyna Lubelska -- lessowe podloze, bardzo zyzne czarnoziemy
- Roztocze -- malownicze wzgorza lessowe
5. Pas kotlin podgorskich (Podkarpacie)
Wysokosc: 200-400 m n.p.m.
- Kotliny oddzielone od gor wyzszymi progami
- Kotliny: Oswiecimska, Sandomierska (najwieksza), Krakowska
- Poggorze Karpackie
6. Pas gor (Karpaty i Sudety)
Najwazniejsze pasma gorskie:
| Pasmo | Najwyzszy szczyt | Wysokosc (m) | Cechy |
|-------|-----------------|-------------|-------|
| Tatry | Rysy | 2 499 | Jedyne gory o rzezbie alpejskiej w Polsce |
| Beskid Slaski | Skrzyczne | 1 257 | Popularne turystycznie |
| Beskid Zywiecki | Babia Gora | 1 725 | Krolowa Beskidow |
| Beskid Sadecki | Radziejowa | 1 262 | -- |
| Bieszczady | Tarnica | 1 346 | Poloniny (hale), park narodowy |
| Gory Swietokrzyskie | Lysica | 612 | Najstarsze gory w Polsce |
| Sudety -- Karkonosze | Sniezka | 1 603 | Najwyzsze w Sudetach |
| Sudety -- G. Stolowe | Szczeliniec Wlk. | 919 | Platowe gory piaskowcowe |
| Pieniny | Trzy Korony | 982 | Przelom Dunajca |
---
Najwazniejsze parki narodowe (przyrodnicze regiony)
W Polsce istnieje 23 parki narodowe. Najwazniejsze z perspektywy maturalnej:
| Park Narodowy | Region | Cechy |
|--------------|--------|-------|
| Tatrzanski | Tatry | Jedyne gory alpejskie, kozice, swistaki |
| Bieszczadzki | Bieszczady | Poloniny, niedzwiedzie, wilki, rysie |
| Slowinski | Pobrzeze | Ruchome wydmy, jeziora przybrzezne |
| Bialowieski | Podlasie | Puszcza Bialowieska (UNESCO), zubry |
| Wielkopolski | Nizina Wlkp. | Rzezba polodowcowa |
| Kampinoski | Mazowsze | Lasy i wydmy pod Warszawa |
| Ojcowski | Jura | Formy krasowe, Maczuga Herkulesa |
| Wolinski | Pobrzeze | Klify, zubry |