Klimat -- strefy klimatyczne i czynniki klimatotworcze

Klimat -- strefy klimatyczne i czynniki klimatotworcze

Roznica miedzy pogoda a klimatem

Pogoda -- aktualny stan atmosfery w danym miejscu i czasie (temperatura, cisnienie, opady, wiatr).
Klimat -- ustredniony przebieg pogody w danym miejscu na przestrzeni co najmniej 30 lat.

---

Czynniki klimatotworcze

Czynniki ksztaltujace klimat danego obszaru:

| Czynnik | Wplyw na klimat |
|---------|----------------|
| Szerokosc geograficzna | Najwazniejszy -- decyduje o ilosci energii slonecznej. Im blizej rownika, tym cieplej. |
| Wysokosc n.p.m. | Temperatura spada o ok. 6,5 st.C na kazde 1000 m wyzej. |
| Odleglosc od morza (kontynentalizm) | Im dalej od morza, tym wieksze amplitudy temperatur i mniejsze opady. |
| Prady morskie | Cieple prady (np. Golfstrom) ocieplaja klimat, zimne (np. Prad Peruwianski) -- ochladzaja. |
| Uklad form terenu | Gory moga blokowac masy powietrza (np. Himalaje blokuja monsun). |
| Roslinnosc | Lasy zwieksza wilgotnosc powietrza (transpiracja). |
| Dzialalnosc czlowieka | Emisja gazow cieplarnianych, wycinanie lasow, urbanizacja. |

---

Strefy klimatyczne wedlug Koppena

Wladimir Koppen opracowal najpowszechniej uzywana klasyfikacje klimatow, oparta na temperaturach i opadach.

| Symbol | Nazwa | Cechy | Lokalizacja |
|--------|-------|-------|-------------|
| Af | Rownokowy wilgotny | T > 18 st.C caly rok, opady > 60 mm/mies. | Amazonia, Kotlina Kongo, Indonezja |
| Am | Rownokowy monsunowy | Jak Af, ale z pora sucha | Azja Pd-Wsch., Zachodnia Afryka |
| Aw | Sawannowy | Pora sucha i deszczowa, T > 18 st.C | Afryka Wsch., Brazylia, Indie |
| BWh | Pustynny goracy | Opady < 250 mm/rok, duze amplitudy dobowe | Sahara, Arabia, Australia sr. |
| BWk | Pustynny zimny | Opady < 250 mm/rok, zimne zimy | Gobi, Patagonia |
| BSh | Poludnipustynny goracy | Opady 250-500 mm/rok | Sahel, polnocny Meksyk |
| Cfa | Podz. wilgotny | Lato gorace, zimy lagoone, opady caly rok | pd-wsch. USA, Argentyna, Chiny |
| Cfb | Morski (oceaniczny) | Lagodne zimy i lata, opady caly rok | Zach. Europa (W. Brytania, Francja) |
| Csa | Srodziemnomorski | Suche, gorace lata; lagodne, wilgotne zimy | Basen M. Srodziemnego, Kalifornia |
| Dfa/Dfb | Kontynentalny | Duze amplitudy roczne, opady w lecie | Polska, Niemcy, pd. Kanada |
| Dfc | Subarktyczny | Krotkie lata, dlugie mrozne zimy | Syberia, polnoc Kanady |
| ET | Tundrowy | Najciepl. mies. 0-10 st.C, wieczna zmarzlina | Poln. Syberia, Grenlandia, Arktyka |
| EF | Lodowy | T < 0 st.C caly rok | Antarktyda, srodek Grenlandii |

---

Klimatogramy

Klimatogram to wykres przedstawiajacy srednie miesieczne temperatury (linia) i opady (slupki) danego miejsca. Analiza klimatogramu pozwala okreslic:

• Typ klimatu
• Roczna amplitude temperatury
• Rozklad opadow
• Pore sucha i deszczowa

Przyklad interpretacji:

• Wysokie temperatury caly rok + duze opady = klimat rownokowy (Af)
• Wysokie temperatury caly rok + pora sucha = klimat sawannowy (Aw)
• 4 pory roku + umiarkowane opady = klimat umiarkowany (Cfb/Dfb)
• Brak miesiecy > 10 st.C + male opady = klimat tundrowy/polarny (ET/EF)

---

Zmiany klimatu

Wspoliczsny problem globalny. Temperatura Ziemi wzrosla o ok. 1,1 st.C od epoki przedprzemyslowej (dane IPCC).

Przyczyny ocieplenia klimatu:

• Spalanie paliw kopalnych (wegiel, ropa, gaz) -- emisja CO2
• Wylesianie -- zmniejszenie pochlaniana CO2
• Rolnictwo -- emisja metanu (CH4) i podtlenku azotu (N2O)
• Procesy przemyslowe

Skutki zmian klimatu:

• Topnienie lodowcow i ladolodow (Grenlandia, Antarktyda)
• Podnoszenie poziomu morz (zagrozenie dla wysp i wybrzezy)
• Czestsze zjawiska ekstremalne (susze, powodzie, huragany)
• Przesuwanie sie stref klimatycznych
• Zagrozenie dla bioroznorodnosci

Porozumienie paryskie (2015) -- cel ograniczenia ocieplenia do 1,5-2 st.C powyzej poziomu przedindustrialnego.