Atmosfera -- budowa, cyrkulacja, fronty atmosferyczne
Warstwy atmosfery, czynniki ksztaltujace pogode, fronty, masy powietrza, wiatry
Atmosfera -- budowa, cyrkulacja, fronty atmosferyczne
Budowa atmosfery
Atmosfera to gazowa otoczka Ziemi. Jej sklad: azot (78%), tlen (21%), argon (0,93%), dwutlenek wegla (0,04%) oraz gazy sladowe i para wodna.
| Warstwa | Wysokosc | Cechy | Temperatura |
|---------|----------|-------|-------------|
| Troposfera | 0-12 km (sr.) | pogoda, chmury, opady | spada o 6,5 st.C/1000 m |
| Stratosfera | 12-50 km | warstwa ozonowa (15-35 km) | wzrasta do 0 st.C |
| Mezosfera | 50-80 km | spadki strzelajace (meteory) | spada do -90 st.C |
| Termosfera | 80-700 km | zorze polarne, jonosfera | wzrasta do 1500 st.C |
| Egzosfera | >700 km | przejscie w przestrzen kosmiczna | brak danych |
Warstwa ozonowa -- w stratosferze, pochlainia szkodliwe promieniowanie UV. Jej niszczenie przez freony (CFC) prowadzi do powstawania dziury ozonowej.
---
Cisnienie atmosferyczne
Cisnienie atmosferyczne to nacisk powietrza na jednostke powierzchni. Normalne cisnienie na poziomie morza wynosi 1013,25 hPa. Cisnienie maleje wraz z wysokoscia -- o okolo 11,5 hPa na kazde 100 m.
Niz baryczny (cyklon) -- obszar obnizzonego cisnienia. Powietrze wznosi sie, tworza sie chmury i opady.
Wyz baryczny (antycyklon) -- obszar podwyzzonego cisnienia. Powietrze opada, pogoda pogodna, bezdeszczowa.
---
Cyrkulacja atmosferyczna
Cyrkulacja atmosferyczna to system ruchow powietrza na Ziemi. Napedzana jest nierownomiernym nagrzewaniem powierzchni Ziemi.
Ogolna cyrkulacja atmosfery -- model trojkomorkowy:
| Komorka | Szerokosc geogr. | Wiatry przy powierzchni | Cechy |
|---------|-------------------|------------------------|-------|
| Hadleya | 0 st. - 30 st. | Pasaty (NE na poln., SE na poludniowej) | Konwekcja w strefie rownikowej, suche powietrze opada ok. 30 st. |
| Ferrela | 30 st. - 60 st. | Wiatry zachodnie | Strefy umiarkowane, zmienne warunki pogodowe |
| Polarna | 60 st. - 90 st. | Wiatry wschodnie polarne | Zimne, suche powietrze z biegunow |
Wazne systemy wiatrow:
- Pasaty -- stale wiatry wiejace od zwrotnikow ku rownikowi
- Wiatry zachodnie -- dominuja w strefie umiarkowanej (w tym w Polsce)
- Monsun -- sezonowa zmiana kierunku wiatru (latem od oceanu, zima od ladu). Silne monsuny w Azji Poludniowej i Wschodniej.
- Bryza -- lokalna cyrkulacja na wybrzezu: w dzien od morza, w nocy od ladu
- Fen (halny) -- cieply i suchy wiatr zstepujacy z gor (np. w Tatrach)
---
Fronty atmosferyczne
Front atmosferyczny to strefa styku dwoch mas powietrza o roznych wlasciwosciach (temperatura, wilgotnosc).
| Typ frontu | Symbol | Opis | Pogoda |
|-----------|--------|------|--------|
| Front ciepily | polkola | ciepile powietrze napiera na zimne | dlugotrawale, umiarkowane opady, zachmurzenie warstwowe |
| Front chlodny | trojkaty | zimne powietrze wpycha sie pod ciepile | krotkie, gwaltowne opady, burze, szybka poprawa |
| Front okluzji | polkola + trojkaty | polaczenie obu frontow | zlozone warunki pogodowe |
| Front stacjonarny | naprzemiennie | fronty nie przesuwaja sie | dlugotrawale zachmurzenie |
Niz baryczny (cyklon) na naszych szerokosciach geograficznych (umiarkowanych) sklada sie z sektora cieplego (miedzy frontami) i sektora zimnego. Cyklony wedruja z zachodu na wschod -- dlatego pogoda w Polsce czesto nadchodzi znad Atlantyku.
---
Masy powietrza nad Polska
Polska lezy w strefie scierania sie roznych mas powietrza, co powoduje zmiennosc pogody.
| Masa powietrza | Kierunek naplywu | Cechy |
|---------------|------------------|-------|
| Powietrze polarne morskie (PPm) | zachod, Atlantyk | lagoone zimy, chlodne lata, duzo opadow |
| Powietrze polarne kontynentalne (PPk) | wschod, Rosja | mrozne zimy, gorsce lata, sucho |
| Powietrze zwrotnikowe (PZ) | poludnie | upaly w lecie |
| Powietrze arktyczne (PA) | polnoc | mrozne fale zimna |
---
Chmury i opady
Glowne typy chmur:
- Cumulus (klebiiaste) -- ladna pogoda, mogsa rozwinac sie w cumulonimbusy (burzowe)
- Stratus (warstwowe) -- jednolite zachmurzenie, drobne opady
- Cirrus (piorkowe) -- wysokie, lodowe krysztaly, zapowiadaja zmiane pogody
Rodzaje opadow: deszcz, snieg, grad, mrzonka, szadzz, rosa, szron.