Ziemia jako planeta
Ruchy Ziemi, nastepstwa ruchu obrotowego i obiegowego, strefy czasowe, kalendarze
Ziemia jako planeta
Ksztalt i wymiary Ziemi
Ziemia ma ksztalt geoidy -- bryly zblozonej do elipsoidy obrotowej, lekko splaszczonej na biegunach. Podstawowe parametry naszej planety:
| Parametr | Wartosc |
|----------|---------|
| Promien rownokowy | 6 378 km |
| Promien biegunowy | 6 357 km |
| Obwod rownokowy | 40 075 km |
| Powierzchnia calkowita | 510 mln km2 |
| Powierzchnia ladow | 149 mln km2 (29,2%) |
| Powierzchnia oceanow | 361 mln km2 (70,8%) |
| Masa Ziemi | 5,97 x 10^24 kg |
| Srednia odleglosc od Slonca | 149,6 mln km (1 AU) |
---
Ruch obrotowy Ziemi
Ziemia obraca sie wokol wlasnej osi z zachodu na wschod. Pelny obrot trwa 23 godziny 56 minut 4 sekundy (doba gwiazdowa), natomiast doba sloneczna trwa dokladnie 24 godziny.
Nastepstwa ruchu obrotowego:
- Nastepowanie dnia i nocy -- obrocona ku Sloncu polkula ma dzien, a przeciwna -- noc. Granica miedzy nimi to kolo oswietlenia.
- Pozorne ruchy cial niebieskich -- Slonce, Ksiezyc i gwiazdy pozornie wedruja po niebie ze wschodu na zachod.
- Splaszczenie Ziemi na biegunach -- sila odsrodkowa powoduje, ze rownok jest "wybrzuszony" w porownaniu z biegunami.
- Sila Coriolisa -- odchylanie kierunku poruszajacych sie cial: na polkuli polnocnej w prawo, na poludniowej w lewo. Wplywa na kierunek wiatrow, pradow morskich i rzek.
- Strefy czasowe -- Ziemia podzielona jest na 24 strefy czasowe, kazda o szerokosci 15 stopni dlugosci geograficznej. Roznica czasu miedzy sasiednimi strefami wynosi 1 godzine. Polska lezy w strefie CET (Central European Time, UTC+1), latem CEST (UTC+2).
| Strefa czasowa | Przyklad miast |
|----------------|----------------|
| UTC-5 | Nowy Jork, Waszyngton |
| UTC+0 | Londyn, Lizbona |
| UTC+1 | Warszawa, Berlin, Paryz |
| UTC+8 | Pekin, Singapur |
| UTC+9 | Tokio |
| UTC+12 | Auckland |
Miedzynarodowa linia zmiany daty przebiega wzdluz poludnika 180 stopni na Oceanie Spokojnym. Przekraczajac ja na zachod dodajemy jeden dzien, a na wschod odejmujemy.
---
Ruch obiegowy Ziemi
Ziemia krazy wokol Slonca po orbicie eliptycznej. Pelny obieg trwa 365 dni 5 godzin 48 minut 46 sekund (rok zwrotnikowy). Os Ziemi nachylona jest pod katem 23 stopnie 26 minut do plaszczyzny orbity (plaszczyzny ekliptyki).
Nastepstwa ruchu obiegowego:
- Pory roku -- wynikaja z nachylenia osi ziemskiej i zmieniajacego sie kata padania promieni slonecznych:
- 22 czerwca -- przesilenie letnie (najdluzszy dzien na polkuli polnocnej)
- 23 wrzesnia -- rownoc jesienna
- 22 grudnia -- przesilenie zimowe (najkrotszy dzien na polkuli polnocnej)
- Nierownomierna dlugosc dnia i nocy -- w lecie dni sa dluzsze, w zimie krotsze. Na rowniku dzien i noc trwaja caly rok po 12 godzin.
- Zmiany wysokosci Slonca nad horyzontem -- im wyzej Slonce goruje, tym wieksze natezenie promieniowania slonecznego.
- Istnienie stref oswietlenia Ziemi:
| Strefa | Granice | Cechy |
|--------|---------|-------|
| Miedzynwrotnikowa (gorace) | 23,5 st. N -- 23,5 st. S | Slonce goruje w zenicie 2 razy w roku |
| Umiarkowana polnocna | 23,5 st. N -- 66,5 st. N | 4 pory roku, Slonce nigdy w zenicie |
| Umiarkowana poludniowa | 23,5 st. S -- 66,5 st. S | 4 pory roku, Slonce nigdy w zenicie |
| Podbiegunowa polnocna | 66,5 st. N -- 90 st. N | Dzien i noc polarna |
| Podbiegunowa poludniowa | 66,5 st. S -- 90 st. S | Dzien i noc polarna |
- Kalendarz -- nadwyzka ok. 6 godzin ponad 365 dni powoduje koniecznosc dodawania roku przestepnego co 4 lata (366 dni).
---
Wspolrzedne geograficzne
- Szerokosc geograficzna (fi) -- odleglosc katowa danego punktu od rownoka (0-90 st. N lub S)
- Dlugosc geograficzna (lambda) -- odleglosc katowa od poludnika zerowego w Greenwich (0-180 st. E lub W)
Przykladowe wspolrzedne:
- Warszawa: 52 st. 14' N, 21 st. 01' E
- Krakow: 50 st. 04' N, 19 st. 57' E
- Gdansk: 54 st. 21' N, 18 st. 38' E