Anatomia człowieka — układ krążenia i oddechowy

Anatomia człowieka — układ krążenia i oddechowy

---

Układ krążenia (układ sercowo-naczyniowy)

Układ krążenia transportuje krew po organizmie, dostarczając tlen i składniki odżywcze do tkanek oraz usuwając produkty przemiany materii.

Serce — budowa

Serce jest narządem mięśniowym o czterech jamach:

• Prawy przedsionek — przyjmuje krew odtlenowaną z żył głównych
• Prawa komora — pompuje krew do płuc (krążenie małe)
• Lewy przedsionek — przyjmuje krew utlenowaną z żył płucnych
• Lewa komora — pompuje krew do całego ciała (krążenie duże); ma najgrubszą ścianę

Zastawki serca zapobiegają cofaniu się krwi:

• Zastawka trójdzielna — między prawym przedsionkiem a komorą
• Zastawka dwudzielna (mitralna) — między lewym przedsionkiem a komorą
• Zastawki półksiężycowate — w tętnicach (aorta, pień płucny)

Cykl pracy serca

• Skurcz przedsionków (systole) — krew przepływa do komór
• Skurcz komór (systole) — krew jest pompowana do tętnic
• Rozkurcz (diastole) — serce się napełnia krwią

Ciśnienie krwi: Skurczowe/rozkurczowe (norma: ok. 120/80 mmHg)
Tętno: ok. 60–100 uderzeń/min (u osoby dorosłej w spoczynku)

Układ bodźcotwórczo-przewodzący serca:

• Węzeł zatokowo-przedsionkowy (SA) — „rozrusznik serca" — generuje impulsy (automatyzm)
• Węzeł przedsionkowo-komorowy (AV) → pęczek Hisa → włókna Purkinjego

---

Naczynia krwionośne

| Naczynia | Budowa ściany | Funkcja |
|----------|--------------|---------|
| Tętnice | Gruba, elastyczna ściana mięśniowa | Prowadzą krew od serca (ciśnienie wysokie) |
| Żyły | Cieńsza ściana, zastawki | Prowadzą krew do serca (ciśnienie niskie) |
| Naczynia włosowate (kapilary) | Jedna warstwa komórek śródbłonka | Wymiana gazowa i substancji między krwią a tkankami |

---

Dwa obiegi krwi

Krążenie małe (płucne):
Prawa komora → tętnice płucne → płuca (wymiana gazowa: CO₂ ↔ O₂) → żyły płucne → lewy przedsionek

Krążenie duże (obwodowe):
Lewa komora → aorta → tętnice → kapilary (dostarczanie O₂, odbieranie CO₂) → żyły → żyły główne → prawy przedsionek

Uwaga: W krążeniu małym tętnice płucne prowadzą krew odtlenowaną, a żyły płucne — utlenowaną (odwrotnie niż w krążeniu dużym!).

---

Skład krwi

| Składnik | Funkcja |
|----------|---------|
| Erytrocyty (krwinki czerwone) | Transport O₂ (hemoglobina) i CO₂ |
| Leukocyty (krwinki białe) | Obrona immunologiczna |
| Trombocyty (płytki krwi) | Krzepnięcie krwi |
| Osocze | Płynna część krwi (woda, białka, elektrolity, hormony, glukoza) |

Hemoglobina (Hb): Białko w erytrocytach zawierające żelazo (Fe²⁺); wiąże O₂ w płucach (oksyhemoglobina) i oddaje go tkankom.

---

Układ oddechowy

Układ oddechowy zapewnia wymianę gazową między organizmem a środowiskiem.

Drogi oddechowe

Powietrze przepływa kolejno przez:

• Jama nosowa — ogrzewanie, nawilżanie, oczyszczanie powietrza (rzęski, śluz)
• Gardło (pharynx) — wspólny odcinek dla dróg oddechowych i pokarmowych
• Krtań (larynx) — struny głosowe (fonacja); nagłośnia zamyka wejście przy połykaniu
• Tchawica (trachea) — wzmocniona chrząstkami; rzęski usuwają zanieczyszczenia
• Oskrzela (bronchi) → oskrzeliki (bronchioli) — rozgałęzienia w płucach
• Pęcherzyki płucne (alveoli) — miejsce wymiany gazowej

Pęcherzyki płucne — wymiana gazowa

• Ok. 300–500 milionów pęcherzyków w obu płucach
• Powierzchnia wymiany gazowej: ok. 70–100 m²
• Ściana pęcherzyka: jedna warstwa pneumocytów (bardzo cienka)
• Otoczone siecią naczyń włosowatych

Wymiana gazowa (dyfuzja):

• O₂ przechodzi z pęcherzyków do krwi (z wyższego do niższego stężenia)
• CO₂ przechodzi z krwi do pęcherzyków

Mechanika oddychania

| Faza | Przepona | Klatka piersiowa | Ciśnienie w płucach | Powietrze |
|------|----------|-------------------|---------------------|-----------|
| Wdech | Kurczy się (obniża) | Rozszerza się | Spada (podciśnienie) | Wpływa do płuc |
| Wydech | Rozkurcza się (unosi) | Zmniejsza się | Wzrasta (nadciśnienie) | Wypływa z płuc |

Pojemność płuc:

• Pojemność życiowa — ok. 4–5 litrów (maksymalny wdech + maksymalny wydech)
• Objętość oddechowa — ok. 0,5 l (normalny wdech)
• Objętość zalegająca — ok. 1,5 l (powietrze, które zawsze pozostaje w płucach)

---

Pojęcia kluczowe

• Hemoglobina — białko transportujące tlen w erytrocytach
• Krążenie małe — serce → płuca → serce (wymiana gazowa)
• Krążenie duże — serce → ciało → serce (dostarczanie O₂)
• Węzeł zatokowo-przedsionkowy — naturalny rozrusznik serca
• Dyfuzja — ruch cząsteczek z wyższego do niższego stężenia
• Pęcherzyki płucne — miejsce wymiany gazowej w płucach